پامنار؛ روستایی در مسیر جهانی شدن با طبیعت، فرهنگ و کپو‌بافی ثبت جهانی شده 

گفت‌وگو با هادی علی‌بخشی، دهیار پامنار؛ از خانه‌های بوم‌گردی تا دریاچه شهیون و حیات‌وحش منطقه

دزفول – روستای پامنار در بخش شهیون شهرستان دزفول، جایی است که طبیعت، فرهنگ، صنایع‌دستی و زندگی روستایی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ روستایی در دامنه‌های زاگرس و مشرف به دریاچه شهیون که در سال‌های اخیر به یکی از مقاصد مهم گردشگری منطقه تبدیل شده است.

دریاچه شهیون، جزیره‌های متعدد، کوه‌ها و چشم‌اندازهای طبیعی، قلعه تاریخی و طبیعی شاداب، بافت سنتی روستا، قبرستان قدیمی، خانه‌های بوم‌گردی و صنایع‌دستی، تنها بخشی از ظرفیت‌هایی است که پامنار را به مقصدی جذاب برای گردشگران تبدیل کرده است.

در کنار این جاذبه‌ها، کپوبافی زنان پامنار که به‌عنوان میراث و هنر سنتی منطقه مورد توجه قرار گرفته و ثبت ملی شده است، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی روستا به شمار می‌رود؛ هنری که می‌تواند در معرفی هویت بومی پامنار نقش مهمی داشته باشد.

هادی علی‌بخشی، دهیار روستای پامنار، در گفت‌وگو با ما درباره ظرفیت‌های روستا و قرار گرفتن آن در مسیر نامزدی ثبت جهانی اظهار کرد: «پامنار فقط یک منطقه طبیعی نیست؛ مجموعه‌ای از طبیعت، فرهنگ، صنایع‌دستی، زندگی روستایی و جاذبه‌های تاریخی را در کنار هم دارد. همین مجموعه ظرفیت بسیار خوبی برای معرفی روستا در سطح ملی و بین‌المللی ایجاد کرده است.»

دریاچه شهیون؛ نگین گردشگری پامنار

یکی از شاخص‌ترین جاذبه‌های پامنار، دریاچه شهیون یا همان دریاچه پشت سد دز است. این دریاچه با جزیره‌های کوچک و بزرگ و چشم‌اندازهای کوهستانی اطراف، زمینه فعالیت‌هایی مانند قایق‌سواری و طبیعت‌گردی را فراهم کرده است.

علی‌بخشی می‌گوید: «دریاچه شهیون یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های گردشگری پامنار است. گردشگر وقتی وارد روستا می‌شود، می‌تواند هم از طبیعت و چشم‌انداز دریاچه استفاده کند و هم با فرهنگ و زندگی مردم روستا آشنا شود.»

قایق‌سواری در دریاچه، تماشای جزیره‌ها، عکاسی از چشم‌اندازهای طبیعی، پیاده‌روی و طبیعت‌گردی از جمله فعالیت‌هایی است که گردشگران در این منطقه تجربه می‌کنند.

قلعه شاداب؛ تاریخ در دل طبیعت

در کنار طبیعت دریاچه، قلعه شاداب نیز یکی از جاذبه‌های شاخص منطقه است؛ قلعه‌ای طبیعی و تاریخی که در محدوده پامنار و شهیون قرار دارد و از گذشته مورد استفاده انسان بوده است.

این قلعه در کنار ارزش تاریخی، به دلیل موقعیت طبیعی و چشم‌اندازهای اطراف، یکی از مقاصد مورد توجه علاقه‌مندان به تاریخ و طبیعت‌گردی است.

دهیار پامنار در این‌باره عنوان می‌کند: «وجود قلعه شاداب در کنار دریاچه و طبیعت منطقه، یک ظرفیت ویژه ایجاد کرده است. گردشگر می‌تواند در یک سفر، طبیعت‌گردی، تاریخ‌گردی و گردشگری روستایی را در کنار هم تجربه کند.»

کپوبافی؛ هنر دست زنان پامنار

اما همه جذابیت پامنار در طبیعت خلاصه نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین داشته‌های فرهنگی این روستا، کپوبافی است؛ هنری که با استفاده از نی و الیاف طبیعی و با مهارت دست زنان منطقه انجام می‌شود.

کپوهای دست‌ساز از جمله سوغات و صنایع‌دستی شناخته‌شده منطقه هستند و در معرفی پامنار می‌توانند نقشی فراتر از یک محصول گردشگری داشته باشند. منابع گردشگری نیز کپوبافی زنان روستا را در شمار جاذبه‌های فرهنگی پامنار معرفی کرده‌اند.

علی‌بخشی می‌گوید: «کپوبافی بخشی از هویت فرهنگی مردم پامنار است. زنان روستا سال‌ها این هنر را حفظ کرده‌اند و امروز می‌توانیم از آن به عنوان یکی از ظرفیت‌های مهم گردشگری فرهنگی استفاده کنیم.»

به گفته وی، توسعه بازار فروش صنایع‌دستی می‌تواند به ایجاد درآمد برای خانواده‌های روستایی و به‌ویژه زنان کمک کند.

خانه‌های بوم‌گردی؛ اقامت در دل زندگی روستایی

یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم پامنار، وجود خانه‌ها و اقامتگاه‌های بوم‌گردی است. اقامت در این خانه‌ها به گردشگر اجازه می‌دهد تنها تماشاگر طبیعت نباشد، بلکه بخشی از فضای زندگی روستایی را نیز تجربه کند.

اقامتگاه‌های بوم‌گردی پامنار در کنار غذاهای محلی، معماری و فضای سنتی روستا می‌توانند نقش مهمی در توسعه گردشگری پایدار داشته باشند. وجود اقامتگاه در روستا نیز در منابع گردشگری منطقه مورد اشاره قرار گرفته است.

دهیار پامنار تأکید می‌کند: «بوم‌گردی می‌تواند باعث شود درآمد گردشگری مستقیماً به مردم روستا برسد. گردشگر وقتی در خانه بوم‌گردی اقامت می‌کند، با غذا، فرهنگ، معماری و سبک زندگی مردم نیز آشنا می‌شود.»

حیات‌وحش؛ سرمایه‌ای ارزشمند در منطقه

پامنار و منطقه شهیون تنها به دلیل چشم‌اندازهای طبیعی اهمیت ندارند؛ این منطقه از نظر تنوع زیستی نیز ظرفیت قابل توجهی دارد.

در منابع گردشگری منطقه از گونه‌هایی مانند کل و بز، پلنگ، گرگ، کفتار، روباه، شغال، گربه وحشی، خرگوش، شنگ و انواع خفاش‌ها نام برده شده است. همچنین کبک و تیهو از پرندگان شاخص منطقه معرفی شده‌اند.
وجود چنین تنوعی، اهمیت حفاظت از محیط طبیعی منطقه را دوچندان می‌کند.
جغد ماهیخوار که از پرنده های نادر ایران است که تحت حمایت و حفاظت میراث و بهترین زیستگاه آن در ایران همین ساحل دریاچه شهیون است
علی‌بخشی در این زمینه می‌گوید: «طبیعت و حیات‌وحش پامنار سرمایه‌ای است که باید برای نسل‌های آینده حفظ شود. توسعه گردشگری باید همراه با حفاظت از محیط زیست باشد و گردشگران نیز باید به طبیعت احترام بگذارند.»

قبرستان تاریخی و بافت روستایی

در نزدیکی قلعه شاداب، قبرستان قدیمی منطقه نیز از دیگر ظرفیت‌های تاریخی پامنار است. سنگ‌های ایستاده و نقوش موجود در این قبرستان، بخشی از تاریخ اجتماعی منطقه را روایت می‌کنند.

از سوی دیگر، بافت روستایی و خانه‌های سنتی نیز بخشی از هویت پامنار است؛ موضوعی که در کنار بوم‌گردی، صنایع‌دستی و زندگی روزمره مردم، می‌تواند برای گردشگران علاقه‌مند به گردشگری فرهنگی جذاب باشد.

ثبت جهانی؛ فرصتی برای معرفی یک هویت

دهیار پامنار درباره نامزدی روستا برای ثبت جهانی می‌گوید: «اگر قرار است پامنار در سطح جهانی معرفی شود، باید همه ظرفیت‌های آن دیده شود؛ از طبیعت و دریاچه گرفته تا قلعه شاداب، صنایع‌دستی، کپوبافی، خانه‌های بوم‌گردی، حیات‌وحش و فرهنگ مردم.»

وی ادامه می‌دهد: «مهم این است که توسعه گردشگری به شکل پایدار انجام شود. ما نمی‌خواهیم فقط تعداد گردشگران افزایش پیدا کند؛ بلکه باید زیرساخت‌ها نیز متناسب با آن توسعه پیدا کنند و مردم روستا هم از این ظرفیت اقتصادی بهره‌مند شوند.»

توسعه زیرساخت‌ها در کنار حفاظت از طبیعت

افزایش حضور گردشگران، نیاز به توسعه امکانات و خدمات را بیشتر کرده است. ساماندهی معابر، سرویس‌های بهداشتی، مدیریت پسماند، پارکینگ، روشنایی، ساماندهی قایق‌ها و بهبود خدمات گردشگری از جمله موضوعاتی است که در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. گزارش‌های محلی نیز از اقداماتی برای بهسازی معابر، افزایش امکانات بهداشتی، ساماندهی قایق‌داران و ارتقای خدمات گردشگری در روستا خبر داده‌اند.

دهیار پامنار می‌گوید: «هرچقدر پامنار بیشتر معرفی شود، مسئولیت ما نیز بیشتر می‌شود. باید شرایطی فراهم کنیم که گردشگر با خاطره خوب منطقه را ترک کند و در عین حال طبیعت و آرامش مردم آسیب نبیند.»

پامنار؛ ترکیب طبیعت، فرهنگ و زندگی

پامنار را می‌توان مجموعه‌ای از چند نوع گردشگری دانست؛ از طبیعت‌گردی و گردشگری آبی گرفته تا گردشگری تاریخی، روستایی، فرهنگی و بوم‌گردی.

دریاچه شهیون، جزیره‌ها، کوهستان، قلعه شاداب، حیات‌وحش، قبرستان تاریخی، خانه‌های بوم‌گردی، غذاهای محلی، صنایع‌دستی و به‌ویژه کپوبافی، مجموعه‌ای را تشکیل داده‌اند که هویت پامنار را شکل می‌دهد.

هادی علی‌بخشی در پایان می‌گوید: «پامنار متعلق به مردم این روستاست و هر برنامه‌ای برای آینده آن باید با مشارکت مردم انجام شود. امیدواریم مسیر ثبت و معرفی جهانی روستا بتواند باعث حفظ طبیعت و فرهنگ منطقه، ایجاد اشتغال برای جوانان و رونق اقتصادی مردم شود.»

پامنار امروز تنها یک روستای گردشگری در شمال خوزستان نیست؛ روستایی است که در آن طبیعت و زندگی، تاریخ و فرهنگ، هنر دست زنان و چشم‌انداز دریاچه در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند؛ مجموعه‌ای که می‌تواند در مسیر معرفی گسترده‌تر و ثبت جهانی، بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.

مصاحبه اختصاصی
محمد حیدری
با هادی علی بخشی
دهیار روستای پامنار بخش شهیون دزفول